Nhằm kịp thời hoàn thiện các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, qua đó góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong quá trình thực thi pháp luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định 296/2025/NĐ-CP ngày 16/11/2025 quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, có hiệu lực từ 01/01/2026 và thay thế Nghị định 166/2013/NĐ-CP.

Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính thể hiện nhiều nội dung mới, hoàn thiện hơn so với Nghị định 166/2013/NĐ-CP về trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và quy định chi tiết việc thực hiện các biện pháp cưỡng chế. Cụ thể như sau:

1. Nghị định bổ sung 02 trường hợp cưỡng chế (Điều 1)

Đây là điểm nổi bật của Nghị định 296/2025/NĐ-CP khi đã khắc phục các trường hợp cưỡng chế nhưng chưa có trình tự, thủ tục thực hiện cụ thể. Nghị định bổ sung trường hợp: cưỡng chế thi hành quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và cưỡng chế hoàn trả kinh phí cho cơ quan đã thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả trong trường hợp khẩn cấp cần khắc phục ngay hậu quả vi phạm.

2. Quy định mới về việc lập biên bản việc cá nhân, tổ chức bị xử phạt không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ các quyết định trong thủ tục cưỡng chế (Điều 5)

Trong quá trình theo dõi, kiểm tra việc chấp hành quyết định xử phạt, quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả mà phát hiện cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính khi đã hết thời hạn thi hành, không hoàn trả kinh phí cho cơ quan đã thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, kể từ ngày hết thời hạn thi hành được nêu trong quyết định thì đại diện cơ quan của người có thẩm quyền xử phạt hoặc người có thẩm quyền thuộc cơ quan tiếp nhận quyết định xử phạt để tổ chức thi hành tiến hành lập biên bản về việc cá nhân, tổ chức vi phạm không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả với sự chứng kiến của cá nhân vi phạm, đại diện tổ chức vi phạm.

3. Quy định mới  về các trường hợp người có thẩm quyền phải ra quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả (Điều 9)

Tại Điều 9, quy định các trường hợp người có thẩm quyền phải ra quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ cưỡng chế: Cá nhân bị cưỡng chế đã chết, mất tích và không để lại di sản hoặc nghĩa vụ không được chuyển giao cho người thừa kế; quyết định xử phạt, quyết định khắc phục hậu quả hoặc quyết định tịch thu đã bị hủy hoặc sửa đổi; tổ chức bị cưỡng chế đã giải thể, phá sản và nghĩa vụ không được chuyển giao; có quyết định miễn hoặc giảm tiền phạt và người bị xử phạt đã thi hành xong; hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

4. Quy định về thủ tục chấm dứt phong tỏa tài khoản, số tiền gửi của tổ chức, cá nhân bị cưỡng chế (Điều 19)

Ngay sau khi nhận được thông báo bằng văn bản của tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam đang quản lý tài khoản, sổ tiền gửi của cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế đã thực hiện khấu trừ đủ số tiền theo yêu cầu của người ra quyết định cưỡng chế về khấu trừ tiền trong tài khoản hoặc trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày thi hành xong quyết định cưỡng chế thì người ra quyết định cưỡng chế phải gửi văn bản đề nghị tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam đang quản lý tài khoản, sổ tiền gửi của tổ chức, cá nhân bị cưỡng chế chấm dứt phong tỏa tài khoản, sổ tiền gửi.

5. Quy định về trình tự thực hiện kê biên đối với các loại tài sản (từ Điều 26 đến Điều 31)

Quy định cụ thể trình tự thực hiện kê biên đối với các loại tài sản: Quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm, vốn góp, tài sản gắn liền với đất, nhà ở, phương tiện giao thông, hoa lợi.

Ví dụ, đối với việc kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm, được thực hiện như sau: Trước khi kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định của pháp luật, người chủ trì việc kê biên có văn bản yêu cầu cơ quan đăng ký cung cấp thông tin về tài sản, giao dịch đã đăng ký; sau khi kê biên, người chủ trì việc kê biên thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký về việc kê biên tài sản đó để xử lý theo quy định tại khoản 3 Điều 26; quy định trách nhiệm của cơ quan đăng ký tài sản, đăng ký giao dịch bảo đảm trong cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt….

6. Quyết định các trường hợp chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt (Điều 47)

Trường hợp đã tiến hành xác minh mà có căn cứ xác định chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế ban hành quyết định về việc chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: người không có thu nhập hoặc có thu nhập chỉ bảo đảm cuộc sống tối thiểu cho người đó, người mà họ có trách nhiệm nuôi dưỡng và không có tài sản để cưỡng chế thi hành hoặc có tài sản nhưng giá trị tài sản không đủ hoặc chỉ đủ để thanh toán chi phí cưỡng chế hoặc tài sản thuộc trường hợp không được kê biên; tổ chức, hộ kinh doanh, hộ gia đình, tổ hợp tác, cộng đồng dân cư bị cưỡng chế không có tài sản để cưỡng chế thi hành hoặc có tài sản nhưng giá trị tài sản không đủ hoặc chỉ đủ để thanh toán chi phí cưỡng chế hoặc tài sản thuộc trường hợp không được kê biên; chưa xác định được địa chỉ, nơi cư trú của người phải thi hành quyết định xử phạt, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả khi đã thực hiện tất cả các biện pháp theo quy định của pháp luật.

7.  Nghị định quy định cụ thể về chi phí cưỡng chế

 Nguyên tắc quản lý chi phí cưỡng chế (Điều 49), quy định này thay thế quy định về thanh toán chi phí cưỡng chế được quy định tại Nghị định 166/2013/NĐ-CP, cụ thể: Đối tượng bị cưỡng chế phải chịu mọi chi phí cưỡng chế quy định tại Điều 48 Nghị định này, có trách nhiệm nộp toàn bộ chi phí cưỡng chế cho cơ quan thi hành quyết định cưỡng chế. Đối tượng bị cưỡng chế không tự nguyện nộp hoặc nộp chưa đủ chi phí hoặc nộp chậm thời hạn theo thông báo của cơ quan thi hành quyết định cưỡng chế thì người có thẩm quyền ban hành quyết định cưỡng chế có quyền ban hành tiếp quyết định cưỡng chế để thu hồi chi phí cưỡng chế bằng các biện pháp quy định tại Nghị định này.

Mức chi chi phí cưỡng chế (Điều 50), Nghị định bổ sung quy định chi bồi dưỡng cho những người được huy động trực tiếp tham gia cưỡng chế và bảo vệ cưỡng chế. Cụ thể: Cán bộ, công chức của cơ quan thi hành quyết định cưỡng chế được huy động thực hiện cưỡng chế, lực lượng Công an, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, Dân quân tự vệ, đại diện Ủy ban nhân dân trực tiếp tham gia cưỡng chế: Người chủ trì mức 300.000 đồng/người/ngày tham gia cưỡng chế, đối tượng khác mức 200.000 đồng/người/ngày tham gia cưỡng chế. Đại diện tổ dân phố, trưởng thôn và các đối tượng khác được người ra quyết định cưỡng chế huy động tham gia cưỡng chế: 200.000 đồng/người/ngày tham gia cưỡng chế.

Lập dự toán, chấp hành và quyết toán (Điều 53), Nghị định quy định việc lập dự toán, chấp hành và quyết toán chi thường xuyên hàng năm của cơ quan của người ra quyết định cưỡng chế thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn. Kinh phí cưỡng chế được giao vào phần kinh phí không thực hiện chế độ tự chủ trong dự toán hàng năm của cơ quan của người ra quyết định cưỡng chế.

Đối với quyết định cưỡng chế đã được ban hành hoặc đã được thi hành xong trước thời điểm Nghị định này có hiệu lực thi hành, mà cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế còn khiếu nại, thì áp dụng quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định số 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ./.

(Có Nghị định số 296/2025/NĐ-CP ngày 16/11/2025 quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính kèm theo).

Lục Tuyến