Nhằm đảm bảo trật tự quản lý nhà nước, trật tự xã hội; đặc biệt là công tác quản lý, xử lý đối với các hành vi xâm phạm các quy định về quản lý nhà nước mà không phải tội phạm (hành vi vi phạm hành chính) trong hoạt động của chính quyền mới - chính quyền địa phương 02 cấp, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật xử lý vi phạm hành chính, đồng thời giao Chính phủ rà soát, xây dựng, sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành các Nghị định xử phạt vi phạm hành chính thuộc các lĩnh vực quản lý đảm bảo thống nhất, phù hợp với Luật.

          Theo đó, Chính phủ đã ban hành một số Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong một số lĩnh vực như: Phí và lệ phí, thuế, hóa đơn, quyền tác giả, lĩnh vực tài nguyên nước; an ninh trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình. Các Nghị định có nội dung cụ thể như sau:

          1. Nghị định số 02/2026/NĐ-CP ngày 01 tháng 01 năm 2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí và lệ phí (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2026)

          Nghị định gồm 04 chương 30 Điều quy định mức xử phạt đối với 9 hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí và lệ phí. Nghị định quy định một số điểm mới như sau:

          - Bổ sung thẩm quyền xử phạt của Trưởng đoàn kiểm tra trong lĩnh vực thuế để đảm bảo phù hợp với quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính.

          - Quy định một số hành vi bị xử phạt ở mức tiền cao như: Hành vi tự đặt và thu các loại phí, lệ phí; hành vi thu phí, lệ phí không đúng mức phí, lệ phí theo quy định có thể bị phạt tiền lên đến 100.000.000 đồng; hành vi khai không đúng quy định để được miễn, giảm phí, lệ phí có thể bị phạt tiền đến 50.000.000 đồng.

          - Ngoài ra, đối với các hành vi vi phạm hành chính lập chứng từ khống; hành vi lập chứng từ không ghi đầy đủ các nội dung theo quy định trong chứng từ; hành vi khai chậm thời hạn theo quy định pháp luật phí, lệ phí và pháp luật về quản lý thuế; hành vi vi phạm nghĩa vụ nộp phí, lệ phí không kịp thời của người nộp phí, lệ phí dẫn đến thiếu số tiền phí, lệ phí phải nộp đều có thể bị xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 2.000.000 đến 6.000.000 đồng và bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả là Buộc nộp ngân sách nhà nước số tiền phí, lệ phí do vi phạm quy định về trách nhiệm của người nộp phí, lệ phí, bao gồm tiền chậm nộp phí, lệ phí theo quy định của Luật Quản lý thuế.

          2. Nghị định số 310/2025/NĐ-CP ngày 02 tháng 12 năm 2025 sửa đổi, bổ  sung Nghị định quy định xử phạt vi phạm về thuế, hóa đơn (có hiệu lực từ ngày 16 tháng 02 năm 2026)

          Nghị định gồm 04 Điều, bao gồm các nội dung sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 125/2020/NĐ-CP ngày 19 tháng 10 năm 2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn. Nghị định có một số điểm mới như sau:

          - Bổ sung và định nghĩa rõ về hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế; người nộp thuế có hành vi vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn.

          - Bổ sung và định nghĩa rõ về trường hợp bất khả kháng.

          - Sửa đổi, bổ sung hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm theo quy định của pháp luật với mức tiền phạt lên đến 70.000.000 đồng (trước đây, theo Nghị định số 125/2020/NĐ-CP hành vi này bị xử phạt mức tiền cao nhất là 5.000.000 đồng).

          - Sửa đổi, bổ sung hành vi không lập hóa đơn theo quy định với mức tiền phạt lên đến 80.000.000 đồng (trước đây, theo Nghị định số 125/2020/NĐ-CP  hành vi này bị xử phạt mức tiền cao nhất là 8.000.000 đồng).

          3. Nghị định số 341/2025/NĐ-CP ngày 26 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan (có hiệu lực từ 15 tháng 02 năm 2026)

          Nghị định gồm 4 chương, 65 Điều quy định chi tiết việc xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Nghị định có một số điểm đáng chú ý như sau:

          - Quy định 29 biện pháp khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan (ngoài các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính).

          - Mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan có thể lên đến 500.000.000 đồng. Cụ thể, đối với các hành vi: Hành vi xâm phạm quyền nhập khẩu để phân phối đến công chúng bản gốc hoặc bản sao tác phẩm; Hành vi xâm phạm quyền nhập khẩu để phân phối đến công chúng bản gốc hoặc bản sao bản định hình cuộc biểu diễn; hành vi xâm phạm quyền nhập khẩu để phân phối đến công chúng bản gốc hoặc bản sao bản ghi âm, ghi hình; hành vi xâm phạm quyền nhập khẩu để phân phối đến công chúng bản gốc hoặc bản sao bản định hình chương trình phát sóng; hành vi xâm phạm quyền áp dụng biện pháp công nghệ hữu hiệu bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan thì tuỳ tính chất và mức độ của hành vi vi phạm có thể bị xử phạt tiền lên đến 250.000.000 đồng đối với cá nhân và 500.000.000 đồng đối với tổ chức.

          - Quy định 07 trường hợp từ chối, dừng xử lý đơn yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong xử phạt vi phạm hành chính (đây là điểm mới so với Nghị định số 131/2013/NĐ-CP ngày 16 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 28/2017/NĐ-CP ngày 20 tháng 3 năm 2017 của Chính phủ và Nghị định số 158/2013/NĐ-CP ngày 12 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và quảng cáo).

          - Quy định bổ sung thẩm quyền của Trưởng đoàn kiểm tra do Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành lập; Trưởng đoàn kiểm tra do Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan của bộ thành lập; Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực này để đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

          4. Nghị định số 290/2025/NĐ-CP ngày 06 tháng 11 năm 2025 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước (có hiệu lực từ ngày 25 tháng 12 năm 2025)

          Nghị định gồm 4 chương, 45 Điều quy định chi tiết việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước, với một số nội dung đáng chú ý sau:   - Mở rộng hành vi bị xử phạt, theo đó Nghị định bổ sung các hành vi mới bị xử phạt, như mở rộng quy mô sản xuất có chất thải nguy hại trong hành lang bảo vệ nguồn nước, hoặc không chấp hành kiểm tra lĩnh vực tài nguyên nước.

          - Quy định chi tiết 17 biện pháp khắc phục hậu quả áp dụng đối với từng hành vi cụ thể (ngoài các biện pháp khắc phục hậu quả đã được quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính)

          - Quy định cụ thể về nguyên tắc xác định các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước (đây là một trong những điểm mới cơ bản so với Nghị định số 36/2020/NĐ-CP ngày 24 tháng 3 năm 2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản và là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định chính xác các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước, góp phần tháo gỡ những vướng mắc lớn trong xác định và áp dụng pháp luật để xử lý các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước so với trước đây)

          - Quy định tăng mức phạt đối với nhiều hành vi vi phạm, cụ thể: các hành vi liên quan đến xả thải và vi phạm quy trình vận hành hồ chứa, có mức phạt có thể lên đến 250.000.000 đồng với cá nhân và 500.000.000 đồng đối với tổ chức.

          - Quy định bổ sung thẩm quyền xử phạt của Giám đốc các sở: Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng, Công Thương, Trưởng đoàn kiểm tra do Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi thành lập, Trưởng đoàn kiểm tra do Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai thành lập có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả để đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Xử lý vi phạm hành hành chính và mô hình tổ chức bộ máy hành chính nhà nước hiện nay.

          Hiện nay, các Bộ, ngành Trung ương đang tiếp tục tham mưu cho Chính phủ thực hiện rà soát và đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới văn bản quy phạm pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính để đảm bảo phù hợp với Luật xử lý vi phạm hành chính cũng như các văn bản pháp luật có liên quan./.

          (Có các Nghị định kèm theo).

                                                                                                            Nguyễn Trang